گذر از حساب ذخیره ارزی به صندوق توسعه ملی

با توجه به این که از سال 1389 به این‌سو در کنار حساب ذخیره ارزی، صندوق توسعه ملی هم تأسیس شد در این گزارش اجمالاً بیان می‌شود حساب ذخیره ارزی به دلیل تعهدات و تسهیلاتی که بر اساس مفاد قوانین سوم و چهارم توسعه پرداخت کرده، هم‌چنان در قانون پنجم توسعه هم برقرار است.

 گذر از حساب ذخیره ارزی به صندوق توسعه ملی

تهیه و تنظیم: ضرغام نره ئی

مقدمه

با توجه به این که از سال 1389 به این‌سو در کنار حساب ذخیره ارزی، صندوق توسعه ملی هم تأسیس شد در این گزارش اجمالاً بیان می‌شود حساب ذخیره ارزی به دلیل تعهدات و تسهیلاتی که بر اساس مفاد قوانین سوم و چهارم توسعه پرداخت کرده، هم‌چنان در قانون پنجم توسعه هم برقرار است. از این‌رو، امکان اخذ تسهیلات از این حساب وجود ندارد و در حال حاضر، متقاضیان واجد شرایط می‌تواند فرآیند اخذ تسهیلات از طریق صندوق توسعه ملی را طی کنند.

الف. امکان اخذ وام و تسهیلات از حساب ذخیره ارزی

با توجه به نوسانات قیمت جهانی نفت، در سال 1379 و در زمان دولت اصلاحات مجوز تأسیس حساب ذخیره ارزی در قالب ماده60 قانون برنامه سوم توسعه صادر شد.[1] با این حال،‌ در سال‌های بعد و طی قوانین چهارم[2] و پنجم[3] توسعه اصلاحات متعددی در مفاد آن صورت گرفت و این حساب نتوانست اهداف اولیه خود را به صورت کامل محقق کند. از این‌رو، با توجه به تجربه ده ساله عملکرد این حساب، چارچوب متفاوتی برای بهره‌گیری از عایدات ارزی بخش نفت و گاز در برنامه پنجم پیش‌بینی شد. در همین راستا، صندوق توسعه ملی بر طبق ماده84 قانون برنامه پنجم توسعه در سال 1389 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.

مطابق بند (د) ماده84 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب1389: «ایفاء باقیمانده تعهدات حساب ذخیره ارزی به بخش‌های غیردولتی، خصوصی و تعاونی، به عهده همین حساب [حساب ذخیره ارزی] است و ایجاد هرگونه تعهد جدید ممنوع است.» بنابراین، پس از تصویب قانون پنجم توسعه این حساب با سلب امکان ایجاد تعهدات جدید، صرفاً موظف به انجام تعهدات مقدم بر تصویب قانون پنجم شد؛ به گونه‌ای که پس از سال 1389 هیأت دولت مصوبات متعددی تحت عناوین «تغيير/ افزایش دوره استفاده تسهيلات اعطايي از محل حساب ذخيره ارزي به شركت...» تصویب کرد[4] تا ضمن عدم عدول از تکلیف قانونی مبنی بر ایجاد تعهد جدید کماکان طول دوره تعهدات ایجاد شده قبل از سال 1389 را افزایش یا تغییر دهد.

با این اوصاف، طبق جزء 2 از بند ب ماده84 قانون پنجم توسعه، «تصویب شرایط و نحوه اعطاء تسهیلات برای تولید و سرمایه‌گذاری به بخش‌های خصوصی، تعاونی و عمومی غیردولتی» از جمله وظایف و اختیارات هیأت امنای صندوق توسعه ملی احصا شد.

ب. امکان اخذ وام و سایر تسهیلات از صندوق توسعه ملی

طبق مقرره شماره 106793«اتخاذ تصميماتي در خصوص نحوه و شرايط استفاده از صندوق توسعه ملي» مصوب 17/4/1393 هیأت امنای صندوق توسعه ملی، موارد زیر به تصویب رسید:

۱ـ مقرر شد در خصوص تبديل منابع ارزي صندوق به ريال، بانك مركزي ج.ا.ا. به نحوي عمل نمايد كه اين تبديل آثار تورمي به دنبال نداشته باشد.

۲ـ نظام نامه ضوابط و شرايط اعطاي تسهيلات ارزي صندوق به شرح «پيوست شماره يك»

۳ـ نظام نامه ضوابط و شرايط اعطاي تسهيلات ريالي صندوق به شرح «پيوست شماره دو»

۴ـ فعاليت‌هاي واجد اولويت پرداخت تسهيلات ارزي صندوق به شرح «پيوست شماره سه»

۵ ـ فعاليت‌هاي واجد اولويت پرداخت تسهيلات ريالي صندوق به شرح «پيوست شماره چهار»

۶ ـ موارد سرمايه‌گذاري در بازارهاي پولي و مالي بين‌المللي موضوع جزء (۲) بند (د) ماده (۸۴)  قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران به شرح «پيوست شماره پنج».

ب.1. مراحل اعطای تسهیلات ریالی

در مرحله اول، درخواست متقاضیان برای اجرای طرح‌های مختلف بر اساس اولویت‌های اعلامی صندوق توسعه ملی[5] توسط بانک عامل (براساس اطلاعات مندرج در سایت صندوق توسعه ملی بانک‌های عامل اعطاکننده تسهیلات ریالی عبارت‌انداز: پارسیان، توسعه و تعاون، توسعه صادرات، رفاه کارگران، صادرات ایران، صنعت و معدن، تجارت، گردشگری و کشاورزی)[6] پذیرش می‌شود. در مرحله بعدی درخواست‌ها در چارچوب قرارداد سپرده‌گذاری صندوق توسعه ملی توسط بانک عامل بررسی شده و سپس بانک توجیه فنی، مالی و اقتصادی طرح را بررسی کرده و در نهایت فعالیت و اهلیت متقاضی جمع‌بندی و طرح در بانک عامل تصویب می‌شود. در نهایت، اگر طرحی این فرآیندها را به درستی پشت سر بگذراد پرداخت تسهیلات به متقاضی صورت خواهد گرفت.

در ضمن، طبق مقرره شماره 106793«اتخاذ تصميماتي در خصوص نحوه و شرايط استفاده از صندوق توسعه ملي» مصوب 17/4/1393 هیأت امنای صندوق توسعه ملی (پیوست شماره دو، بخش یازدهم): «نحوه عمل در موارد غير مصرح در اين نظام‌نامه، تابع اساسنامه صندوق موضوع ماده (۸۴) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (1394-1390) و سياست‌هاي پولي، اعتباري و ارزي ابلاغي بانك مركزي خواهد بود.»

ب.2. مراحل اعطای تسهیلات ارزی

ابتدا بانک عامل (براساس اطلاعات مندرج در سایت صندوق توسعه ملی بانک‌های عامل اعطاکننده تسهیلات ارزی عبارت‌انداز: پاسارگارد، ملی ایران، صنعت و معدن، ملت، پارسیان، صادرات ایران، توسعه صادرات ایران، توسعه و تعاون، تجارت، انصار، کشاورزی، سینا، سرمایه، کارآفرین، رفاه کارگران، اقتصاد نوین، سامان و خاورمیانه)[7] درخواست متقاضی تسهیلات را پذیرش کرده و فعالیت‌ها بر اساس اولویت‌های اعلامی صندوق توسعه ملی انجام خواهد شد. پس از آن بررسی درخواست در چارچوب قرارداد عاملیت و نظام‌نامه ضوابط و شرایط اعطای تسهیلات ارزی بررسی می‌شود.

بانک عامل وظیفه دارد توجیه فنی، اقتصادی و مالی طرح در کنار اهلیت متقاضی را بررسی کرده و در نهایت تصویب کند. پس از این مرحله شناسنامه‌های اعتباری مصوب شده و تائید شده تکمیل و به صندوق توسعه ملی برای تطبیق مندرجات آن با ضوابط اعطای تسهیلات ارزی در چارچوب قرارداد عاملیت توسط صندوق توسعه ملی انجام می‌شود.

سپس صندوق توسعه ملی اعلام وصول شناسنامه‌های اعتباری به بانک عامل جهت اقدامات بعدی در خصوص تقاضاهای منطبق با ضوابط صندوق را انجام داده و در مرحله بعد بانک عامل قرارداد با متقاضی منعقد و تصاویر آن را به انضمام جداول زمانبندی بازپرداخت کل تسهیلات پرداختی (به تفکیک اصل و سود) و مستندات واریز کارمزد تعهد به حساب صندوق توسعه ملی را ارسال کند.

پس از اطمینان از صحت اطلاعات قرارداد و جداول زمانبندی بازپرداخت و واریز کارمزد تعهد به حساب صندوق مسدودی مبلغ مورد درخواست به بانک مرکزی اعلام می‌شود. در این مرحله نیز بانک مرکزی مسدودی و اعلام آن به بانک عامل و صندوق توسعه ملی را صادر کرده و در نهایت بانک عامل تسهیلات را به متقاضی پرداخت می‌کند.

 


[1] - ماده 60- در جهت ایجاد ثبات در میزان درآمدهای ارزی و ریالی حاصل از صدور نفت خام در دوران برنامه سوم توسعه و تبدیل دارائی حاصل از‌ فروش نفت به دیگر انواع ذخایر و سرمایه‌گذاری و امکان تحقق دقیق فعالیتهای پیش‌بینی شده در برنامه، دولت مکلف است با ایجاد «‌حساب ذخیره‌ارزی حاصل از درآمد نفت خام» و «‌حساب ذخیره ریالی» اقدامات زیر را به عمل آورد:

‌الف - از سال 1380 مازاد درآمد ارزی حاصل از صادرات نفت خام در پایان هر سال نسبت به ارقام پیش‌بینی شده در جدول شماره (2) این قانون‌در حساب سپرده دولت نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تحت عنوان «‌ حساب ذخیره ارزی درآمد نفت خام» نگهداری می‌شود.

ب - از آغاز سال سوم برنامه، در صورتی که درآمد ارزی حاصل از صدور نفت خام، کمتر از ارقام مندرج در جدول شماره (2) این قانون باشد،‌دولت در فواصل زمانی شش ماهه می‌تواند از موجودی حساب ذخیره ارزی برداشت کند. معادل ریالی این وجوه در حساب درآمد عمومی دولت‌ منظور می‌گردد.

ج - بخشی از مانده وجوه ارزی حساب موضوع بند (‌الف) این ماده در چارچوب اولویتهای برنامه سوم جهت توسعه فعالیتهای تولیدی و‌سرمایه‌گذاری براساس نرخ مبادله روز به فروش رسیده و معادل ریالی آن در «‌حساب ذخیره ریالی» نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نگهداری‌می‌شود. پس از حصول اطمینان از تحقق درآمدهای ریالی پیش‌بینی شده در قانون بودجه هر سال، اعطای وام کوتاه مدت برای فعالیتهای تولیدی و‌سرمایه‌گذاری از محل باقیمانده وجوه ارزی مجاز خواهد بود.

‌د - استفاده از وجوه «‌حساب ذخیره ریالی» برای تأمین هزینه‌های بودجه عمومی دولت صرفاً در صورت کاهش درآمد ارزی حاصل از صادرات‌نفت خام نسبت به رقم مصوب و عدم امکان تأمین اعتبارات مصوب از مالیات و سایر منابع، مجاز خواهد بود و استفاده از آن برای تأمین کسری ناشی‌از درآمدهای غیرنفتی بودجه عمومی دولت ممنوع است.

ه - آیین‌نامه اجرائی این ماده به پیشنهاد مشترک سازمان برنامه و بودجه، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و وزارت امور اقتصادی و دارائی‌طی مدت سه ماه از تصویب این قانون به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.

[2] - ماده1- به ‌منظور ایجاد ثبات در میزان استفاده از عواید ارزی حاصل از نفت در برنامه چهارم‌توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و تبدیل دارائی‌های حاصل‌از فروش نفت به دیگر انواع ذخایر و سرمایه‌گذاری و فراهم‌کردن امکان تحقق فعالیت‌های‌پیش‌بینی شده در برنامه، دولت مکلف است با ایجاد «‌ حساب ذخیره ارزی حاصل از‌عواید نفت» اقدام‌های زیر را معمول دارد :

‌الف - از سال 1384 مازاد عواید حاصل از نفت نسبت به ارقام پیش‌بینی شده در‌جدول شماره (8) این قانون در حساب سپرده دولت نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی‌ایران تحت عنوان «‌حساب ذخیره ارزی حاصل از عواید نفت» نگهداری می‌شود.

ب - معادل مانده «‌حساب ذخیره ارزی حاصل از عواید نفت خام» موضوع ماده(60) قانوبرنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران‌مصوب 1379.1.17با اصلاحات آن در پایان سال 1383 و همچنین مانده مطالبات‌دولت از اشخاص ناشی از تسهیلات اعطائی از محل موجودی حساب یادشده در ابتدای‌سال 1384 از طریق شبکه بانکی به «‌حساب ذخیره ارزی حاصل از عواید نفت» واریز‌می‌گردد.

ج - استفاده از وجوه حساب ذخیره ارزی برای تأمین مصارف بودجه عمومی‌دولت صرفاً در صورت کاهش عواید ارزی حاصل از نفت نسبت به ارقام جدول شماره(8) این قانون و عدم امکان تأمین اعتبارات مصوب از محل سایر منابع درآمدهای عمومی‌و واگذاری دارائی‌های مالی مجاز خواهد بود. در چنین صورتی، دولت می‌تواند در فواصل‌زمانی سه ماهه از موجودی حساب ذخیره ارزی پرداخت نماید. معادل ریالی این وجوه به‌حساب درآمد عمومی دولت واریز می‌گردد. استفاده از حساب ذخیره ارزی برای تأمین‌کسری ناشی از عواید غیرنفتی بودجه عمومی ممنوع است.

‌د - به دولت اجازه داده می‌شود حداکثر معادل پنجاه درصد (50%) مانده‌موجودی حساب ذخیره ارزی برای سرمایه‌گذاری و تأمین بخشی از اعتبار موردنیاز‌طرح‌های تولیدی و کارآفرینی صنعتی، معدنی، کشاورزی، حمل و نقل، خدمات (‌ازجمله‌گردشگری و...)، فناوری و اطلاعات و خدمات فنی - مهندسی بخش غیردولتی که توجیه‌فنی و اقتصادی آنها به تأیید وزارتخانه‌های تخصصی ذی‌ربط رسیده است از طریق شبکه‌بانکی داخلی و بانک‌های ایرانی خارج از کشور به‌صورت تسهیلات با تضمین کافی‌استفاده نماید.

‌هـ- حداقل ده درصد (10%) از منابع قابل تخصیص حساب ذخیره ارزی به‌بخش‌غیردولتی دراختیار بانک کشاورزی قرار می‌گیرد تا به صورت ارزی، ریالی جهت‌سرمایه‌گذاری در طرحهای موجه بخش کشاورزی وسرمایه درگردش طرحهایی که با هدف‌توسعه صادرات انجام می‌شود توسط بانک کشاورزی دراختیار بخش غیردولتی قرار گیرد. اصل و سود این تسهیلات به صورت ارزی به حساب ذخیره ارزی واریز می‌گردد.

‌و - استفاده از وجوه حساب ذخیره ارزی موضوع این ماده صرفاً در قالب‌بودجه‌های سنواتی مجاز خواهد بود.

‌ز - آیین‌نامه اجرایی این ماده به پیشنهاد سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، بانک‌مرکزی جمهوری اسلامی ایران و وزارت امور اقتصادی و دارایی تهیه و قبل از لازم‌الاجرا‌شدن این قانون به‌تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.

[3] - ماده85 ـ فعالیت حساب ذخیره ارزی حاصل از عواید نفت موضوع ماده (1) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب3/6/1383 با اعمال اصلاحات و تغییرات زیر تداوم می‌یابد:

الف ـ عواید حاصل از صادرات نفت اعم از (نفت خام و میعانات گازی) به صورت نقدی و تهاتری و درآمد دولت از صادرات فرآورده‌های نفتی و خالص صادرات گاز در سال 1389 و سالهای بعد پس از کسر مصارف ارزی پیش‌بینی‌شده در جداول قانون بودجه کل کشور و پس از کسر سهم صندوق توسعه ملی به حساب ذخیره ارزی واریز می‌شود.

ب ـ تأمین کسری بودجه عمومی دولت ناشی از کاهش منابع ارزی حاصل از صادرات نفت خام، گاز و میعانات گازی نسبت به ارقام پیش‌بینی‌شده در قوانین بودجه سنواتی از محل حساب ذخیره ارزی مشروط بر این که از دیگر منابع قابل تأمین نباشد با تصویب مجلس شورای اسلامی مجاز است.

ج ـ پیگیری وصول اقساط و سود تسهیلات اعطائی از محل حساب ذخیره ارزی و واریز آن به حساب مزبور از طریق بانکهای عامل به عهده دولت است.

د ـ ایفاء باقیمانده تعهدات حساب ذخیره ارزی به بخشهای غیردولتی، خصوصی و تعاونی، به عهده همین حساب است و ایجاد هرگونه تعهد جدید ممنوع است.

[4] - به عنوان نمونه می‌توان به مقرره‌های زیر اشاره کرد:

مقرره 114781 : تغيير دوره استفاده تسهيلات اعطايي از محل حساب ذخيره ارزي به شركت پليمر صنعت فرس يزيد (18/1/1395)

مقرره 114304 : افزايش دوره تنفس تسهيلات اعطايي از محل حساب ذخيره ارزي به شركت كالوپ (18/4/1394)

مقرره 108030 : افزايش دوره مشاركت مدني تسهيلات اعطايي از محل حساب ذخيره ارزي به شركت تهران بسپار پلاستيك (3/6/1393)

[5] -  پيوست شماره سه مقرره شماره 106793«اتخاذ تصميماتي در خصوص نحوه و شرايط استفاده از صندوق توسعه ملي» مصوب 17/4/1393 هیأت امنای صندوق توسعه ملی در خصوص «فعاليت‌هاي واجد اولويت پرداخت تسهيلات ارزي صندوق»:

با توجه به هدف تشكيل صندوق توسعه ملي كليه طرح‌ها و فعاليت‌هايي كه از محل منابع اين صندوق تأمين مالي مي‌شود بايد:

۱ـ در جهت تبديل اين منابع به ثروت‌هاي ماندگار، مولد و سرمايه‌هاي زاينده اقتصادي و حفظ سهم نسل‌هاي آينده از اين منابع باشد.

۲ـ با اصول اساسنامه و مفاد و مندرجات آخرين نظام‌نامه‌هاي صندوق انطباق كامل داشته باشد.

۳ـ از توجيه فني، اقتصادي، مالي برخوردار بوده و اهليت متقاضي آن توسط بانك عامل احراز شده باشد.

در اجراي جزء (۷) بند (ب) ماده (۸۴) قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران، فعاليت‌هاي مورد قبول و واجد اولويت به شرح زير تعيين مي‌گردد:

 

الف ) صنعت نفت

ـ طرح‌هاي بالادستي نفت و گاز با تأكيد بر ميادين مشترك.

ـ احداث و توسعه طرح‌هاي پتروشيمي و پالايشگاه‌ها.

ـ سكو و دكل حفاري.

ـ ذخيره‌سازي و نگهداري مواد نفتي، گازي و پتروشيمي.

 

ب ) صنعت و معدن

ـ طرح‌ها و فعاليت‌هاي توسعه صنايع معدني و فلزي (و ماشين‌آلات مرتبط) با تأكيد بر توسعه و تكميل زنجيره‌هاي توليد.

ـ طرح‌ها و فعاليت‌هاي صنايع كاني غيرفلزي صادراتي.

ـ ساخت ماشين‌آلات و تجهيزات و فلزات اساسي.

ـ ساخت و تجهيزات نيروگاه.

ـ طرح‌ها و فعاليت‌هاي صنايع داروسازي و تجهيزات پزشكي.

ـ صنايع چوب و كاغذ، چاپ و نشر، بسته‌بندي و فعاليت‌هاي مرتبط.

ـ صنايع خودرو و نيروي محركه و ماشين‌آلات كشاورزي.

ـ صنايع غذايي.

ـ صنايع نساجي.

ـ صنايع كوچك صادراتي.

 

ج ) حمل و نقل

ـ طرح‌هاي ايجاد، توسعه و تجهيز بنادر.

ـ خريد هواپيما.

ـ حمل و نقل ريلي (توليد و خريد لوكوموتيو، احداث خطوط، توليد و خريد واگن و تجهيزات مرتبط).

ـ حمل و نقل دريايي (توليد و خريد كشتي‌هاي تجاري، باري، شناورهاي صيادي و تجهيزات مرتبط).

ـ حمل و نقل جاده‌اي با اولويت نوسازي ناوگان درون و برون شهري

 

د ) گردشگري

ـ تأمين تجهيزات هتل و مراكز تفريحي

 

ه ) آب و كشاورزي

ـ ساخت و تأمين، تجهيزات و فناوري‌هاي نوين موردنياز بخش آب و كشاورزي و صنايع تبديلي و تكميلي.

 

و ) فناوري‌هاي نوين

ـ طرح‌ها و فعاليت‌هاي مرتبط با IT و ICT (صنايع ارتباطي، رايانه‌اي، اتوماسيون، الكترونيكي).

[6] - نقل از سایت صندوق توسعه ملی، آخرین بازدید 27/4/1395:

http://www.ndf.ir/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%DB%8C

[7] - نقل از سایت صندوق توسعه ملی، آخرین بازدید27/4/1395:

http://www.ndf.ir/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%DB%8C

 

تنظیمات

یادداشت کاربران

درج یک یادداشت :

نام کاربری :
پست الکترونیکی :
وب :
یادداشت :
کد امنیتی :
2 + 8 = ?